Ο Νομός Ξάνθης ανήκει γεωγραφικά στη Θράκη. Προς βορράν συνορεύει με την Βουλγαρία, στα ΒΔ του βρίσκεται ο Νομός Δράμας και στα ΝΔ ο Νομός Καβάλας, ανατολικά συνορεύει με το Νομό Ροδόπης, ενώ νοτίως βρέχεται από το Θρακικό πέλαγος. Η πρωτεύουσα του νομού, η Ξάνθη, είναι κατά πάσα πιθανότητα κτισμένη στη θέση της αρχαίας πόλης Ξάνθεια. Η πόλη γνωρίζει σημαντική ακμή σε όλη τη διάρκεια των Βυζαντινών χρόνων μέχρι την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Τα χρόνια εκείνα ο οικισμός χάνει τη δύναμή του και μεταμορφώνεται σε ένα απλό καπνοχώρι με το όνομα Εσκιτζέ. Η ακμή της Ξάνθης αρχίζει ξανά μετά τη δημιουργία του σιδηροδρομικού σταθμού Θεσσαλονίκης-Κωνσταντινούπολης το 1870.
Σύμφωνα με την μυθολογία εδώ ήταν το ορμητήριο του θεού Άρη αλλά και του Βορέα. Με την λίμνη Βιστωνίδα συνδέεται και ο άθλος του Ηρακλή με τα άλογα του Διομήδη.
